Ders Notu
Teknoloji, Teknik ve Araç
Öğretim teknolojileri alanında en sık yapılan hatalardan biri, teknoloji, teknik ve araç kavramlarının birbirine karıştırılmasıdır. Akıllı tahta, video, sunum ya da uygulama gördüğümüzde refleks olarak “teknoloji kullandık” deme eğilimindeyiz. Oysa bu üç kavram aynı şeyi ifade etmez; hatta aralarındaki farkı bilmeden yapılan teknoloji kullanımı çoğu zaman beklenen öğrenme etkisini yaratmaz.
Araç Kavramı
Araç, öğretim sürecinde kullanılan somut ya da dijital nesneleri ifade eder. Kitap, tahta, projektör, video, tablet, mobil uygulama ya da bir öğrenme yönetim sistemi birer araçtır. Araçlar tek başına anlam üretmez; nasıl ve ne amaçla kullanıldıklarına bağlı olarak değer kazanırlar.
Örneğin bir video:
-
Öğrencinin dikkatini çekebilir
-
Konuyu somutlaştırabilir
-
Öğrenmeyi destekleyebilir
Ama yanlış zamanda, uzun ve amaçsız kullanıldığında öğrenmeyi zorlaştırabilir. Yani araç, pasif bir bileşendir; etkiyi yaratan şey onun kullanım biçimidir.
Teknik Kavramı
Teknik, öğretim sürecinde araçların ve yöntemlerin nasıl kullanılacağını ifade eder. Başka bir deyişle, “nasıl yapıyoruz?” sorusunun cevabıdır. Soru-cevap, tartışma, gösterip yaptırma, beyin fırtınası gibi uygulamalar birer tekniktir.
Aynı araç, farklı tekniklerle kullanıldığında çok farklı öğrenme çıktıları ortaya çıkabilir. Örneğin bir sunum:
-
Sadece anlatım tekniğiyle kullanılırsa pasif öğrenmeye yol açabilir,
-
Tartışma ya da problem çözme tekniğiyle desteklenirse aktif öğrenmeyi tetikleyebilir.
Bu nedenle teknik, araca anlam kazandıran unsurdur.
Teknoloji Kavramı
Teknoloji ise araç ve tekniklerin çok ötesinde, bilimsel bilgiye dayalı sistemli bir bütündür. Öğretim bağlamında teknoloji; amaç, içerik, yöntem, araç, ortam ve değerlendirme bileşenlerinin bir arada ve uyumlu biçimde tasarlanmasını ifade eder.
Yani teknoloji:
-
“Ne öğreteceğim?”
-
“Kime öğreteceğim?”
-
“Hangi yöntemle?”
-
“Hangi araçlarla?”
-
“Öğrenme gerçekleşti mi?”
sorularının tamamını kapsayan bir çerçevedir. Bu yüzden teknoloji, süreç odaklıdır ve pedagojik temellere dayanır.
Kavramların Birlikte Düşünülmesi
Bu üç kavramı hiyerarşik olarak düşünmek faydalı olur:
-
Araç: Ne kullanıyorum?
-
Teknik: Nasıl kullanıyorum?
-
Teknoloji: Neden, ne zaman ve hangi amaçla kullanıyorum?
Bir derste akıllı tahta kullanmak, tek başına öğretim teknolojisi değildir. Ama öğrenme hedeflerine uygun bir teknikle, doğru zamanda ve uygun araçlarla desteklenen bir öğretim süreci, gerçek anlamda öğretim teknolojisinin kullanımıdır.
Neden Bu Ayrım Önemli?
Bu ayrımı bilmek, öğretim sürecinde “gösterişli ama etkisiz” uygulamalardan kaçınmayı sağlar. Teknoloji, derse eklenen bir süs değil; öğretimin stratejik bir parçasıdır.
Özetle:
Araç elinizde olabilir, teknikle kullanabilirsiniz ama teknoloji olmadan öğrenme tesadüfe kalır.