Ders Notu

Öğretim tasarımı, öğrenmenin planlı, etkili ve sürdürülebilir biçimde gerçekleşmesini sağlamak amacıyla öğretim sürecinin sistematik olarak düzenlenmesidir. En basit hâliyle öğretim tasarımı, “bir konuyu anlatmak” değil; öğrencinin o konuyu gerçekten öğrenmesini sağlayacak süreci kurgulamak demektir.

Öğretim teknolojileri alanında bu kavram kritik bir yere sahiptir. Çünkü teknoloji, ancak iyi tasarlanmış bir öğretim sürecinin içinde anlam kazanır. Aksi hâlde en gelişmiş dijital araçlar bile sadece süslü birer sunumdan öteye geçemez. Bu nedenle öğretim tasarımı, öğretim teknolojilerinin temelini oluşturan düşünsel altyapıdır.

Öğretim Tasarımının Temel Amacı

Öğretim tasarımının temel amacı, öğrenme hedefleri ile öğrenme etkinlikleri arasında güçlü bir bağ kurmaktır. Yani “neyi öğretmek istiyoruz?” sorusu ile “öğrenci bunu nasıl ve ne düzeyde öğrenecek?” sorusunu aynı anda düşünmeyi gerektirir.

Bu süreçte öğretim tasarımı şu konulara odaklanır:

• Öğrenme hedeflerinin açık ve ölçülebilir olması,

• Öğrenci özelliklerinin dikkate alınması,

• İçeriğin mantıklı ve aşamalı bir şekilde düzenlenmesi,

• Uygun yöntem, teknik ve teknolojilerin seçilmesi,

• Öğrenmenin ölçülmesi ve değerlendirilmesi.

Bu unsurlar bir araya gelmediğinde öğretim süreci genellikle anlatıcı merkezli kalır ve öğrenme yüzeysel olur.

Öğretim Tasarımı Bir Sistemdir

Öğretim tasarımı, tek tek kararların değil, birbiriyle ilişkili adımların oluşturduğu bir sistemdir. Bu sistemde yapılan her tercih, diğerini doğrudan etkiler. Örneğin:

• Öğrenme hedefleri net değilse ölçme-değerlendirme sağlıklı olmaz,

• Öğrenci düzeyi dikkate alınmazsa seçilen içerik ya çok basit ya da çok zor olur,

• Teknoloji amaca göre seçilmezse dikkat dağıtıcı hâle gelebilir.

Bu nedenle öğretim tasarımı, “ders anlatmadan önce yapılan bir plan” olmanın ötesinde, öğretim sürecinin tamamını kapsayan bir düşünme biçimidir.

Öğretim Tasarımı Kimler İçindir?

Öğretim tasarımı sadece öğretim tasarımcıları ya da akademisyenler için değildir. Öğretmenler, eğitmenler, içerik geliştiriciler ve e-öğrenme ortamı hazırlayan herkes öğretim tasarımının temel ilkeleriyle çalışır. Bir öğretmenin ders planı yapması, aslında küçük ölçekli bir öğretim tasarımıdır.

Bu yönüyle öğretim tasarımı:

• Öğretmenin derse hâkimiyetini artırır,

• Öğrencinin öğrenme sürecini daha anlamlı hâle getirir,

• Öğretim teknolojilerinin bilinçli kullanımını sağlar.

Kısa Bir Özetle

Öğretim tasarımı;

• Rastgele değil, planlıdır,

• Sezgiye değil, kurama ve modele dayanır,

• Anlatmayı değil, öğrenmeyi merkeze alır.

Başka bir ifadeyle:

Öğretim tasarımı, öğretmenin “ne anlatacağından” çok, öğrencinin “ne öğreneceğini” düşünmesidir.