Ders Notu

Öğretim tasarımına neden ihtiyaç duyulduğunu anlamak için önce şu gerçeği kabul etmek gerekir: anlatılan her şey öğrenilmez. Bir ders çok iyi anlatılmış olabilir, kullanılan teknolojiler son derece güncel olabilir; ancak öğrenme gerçekleşmediyse öğretim amacına ulaşmamış demektir. İşte öğretim tasarımı, bu kopukluğu önlemek için vardır.

Geleneksel öğretim anlayışında çoğu zaman “konu yetiştirildi mi?” sorusu ön plandayken, öğretim tasarımı “öğrenci ne kazandı?” sorusunu merkeze alır. Bu bakış açısı, öğretimi öğretmen merkezli olmaktan çıkarıp öğrenen merkezli hâle getirir.

Plansız Öğretimin Sınırları

Plansız yürütülen öğretim süreçlerinde sıkça karşılaşılan bazı sorunlar vardır:

• Dersin amacı net değildir,

• İçerik dağınık ve bağlantısızdır,

• Öğrenci pasif konumdadır,

• Ölçme ve değerlendirme dersin sonunda aceleyle yapılır.

Bu tür derslerde genellikle “anlattım ama anlamadılar” cümlesi duyulur. Oysa sorun çoğu zaman öğrencide değil, öğretimin tasarlanma biçimindedir. Öğretim tasarımı, bu belirsizlikleri en baştan ortadan kaldırmayı hedefler.

Öğrenme Farklılıklarını Dikkate Almak İçin

Her öğrenci aynı şekilde öğrenmez. Ön bilgi düzeyleri, öğrenme hızları, ilgi alanları ve motivasyonları farklıdır. Öğretim tasarımı, bu bireysel farklılıkları dikkate alarak öğretim sürecinin esnek ve uyarlanabilir olmasını sağlar.

Örneğin;

• Bazı öğrenciler görsel materyallerle daha iyi öğrenirken,

• Bazıları uygulama yaparak,

• Bazıları ise tartışma ve etkileşim yoluyla öğrenir.

Öğretim tasarımı, tek tip anlatım yerine farklı öğrenme yollarını sürece dahil etmeyi mümkün kılar. Bu da öğrenmenin kalıcılığını artırır.

Zaman ve Kaynakları Etkili Kullanmak İçin

Öğretim süresi, kullanılan materyaller ve teknolojik araçlar sınırlıdır. Öğretim tasarımı, bu sınırlı kaynakların en etkili şekilde kullanılmasını sağlar. Ne zaman hangi etkinliğin yapılacağı, hangi teknolojinin gerçekten gerekli olduğu öğretim tasarımı sayesinde belirlenir.

Aksi durumda teknoloji amaç değil araç olmaktan çıkar, dersin merkezine yerleşir. Bu da “çok araç, az öğrenme” gibi bir sonuca yol açabilir.

Öğretim Teknolojilerinin Anlamlı Kullanımı İçin

Öğretim teknolojileri, öğretim tasarımı olmadan kullanıldığında çoğu zaman yüzeysel kalır. Sunumlar izlenir, videolar oynatılır, platformlara içerik yüklenir; ancak bu etkinliklerin öğrenmeye nasıl katkı sağladığı net değildir.

Öğretim tasarımı:

• Teknolojinin ne zaman devreye gireceğini,

• Hangi amaçla kullanılacağını,

• Öğrenmeye nasıl katkı sağlayacağını belirler.

Bu yönüyle öğretim tasarımı, teknolojiyi “gösteri aracı” olmaktan çıkarıp öğrenmenin hizmetine sunar.

Kısaca Söylemek Gerekirse

Öğretim tasarımına ihtiyaç duyulur çünkü:

• Öğrenme kendiliğinden gerçekleşmez,

• Her öğrenci aynı şekilde öğrenmez,

• Zaman ve kaynaklar sınırsız değildir,

• Teknoloji ancak doğru tasarlandığında etkilidir.

Başka bir ifadeyle:

Öğretim tasarımı, iyi niyetli anlatımı etkili öğrenmeye dönüştüren köprüdür.