Ders Notu

Öğretim tasarımı ile öğretim teknolojileri çoğu zaman birlikte anılsa da, bu iki kavramın rolleri birbirinden farklıdır. Öğretim tasarımı, öğretim sürecinin nasıl kurgulanacağını belirlerken; öğretim teknolojileri bu kurgunun hangi araç ve ortamlarla destekleneceğini ortaya koyar. Başka bir ifadeyle, öğretim tasarımı “neden ve nasıl” sorularına cevap verirken, öğretim teknolojileri “ne ile” sorusunu gündeme getirir.

Bu ilişki doğru kurulmadığında, teknoloji öğretimin önüne geçebilir ve öğrenme amacından sapılabilir.

Tasarım Önce, Teknoloji Sonra

Etkili bir öğretim sürecinde önce öğretim tasarımı yapılır, ardından uygun öğretim teknolojileri seçilir. Eğer bu sıralama tersine dönerse, yani önce teknoloji seçilip sonra derse uyarlanmaya çalışılırsa, öğretim süreci araç merkezli hâle gelir.

Örneğin bir öğretmenin “Bu hafta video kullanayım” demesinden önce şu soruyu sorması gerekir:

• Bu öğrenme hedefi için video gerçekten gerekli mi?

• Video öğrenmeyi kolaylaştıracak mı?

• Öğrencinin aktif katılımını destekleyecek mi?

Bu soruların cevabı öğretim tasarımıyla verilir.

Öğretim Teknolojilerinin Rolü

Öğretim teknolojileri, öğretim tasarımının belirlediği hedeflere ulaşmayı kolaylaştıran destek unsurlarıdır. Doğru kullanıldığında:

• Soyut kavramları somutlaştırır,

• Öğrencinin dikkatini ve motivasyonunu artırır,

• Öğrenmeyi bireyselleştirme imkânı sunar,

• Öğretim sürecini zaman ve mekân açısından esnek hâle getirir.

Ancak bu katkılar, ancak öğretim tasarımıyla uyumlu olduğunda ortaya çıkar.

Teknoloji Tek Başına Öğretmez

Yaygın bir yanılgı, teknolojinin öğrenmeyi otomatik olarak artırdığı düşüncesidir. Oysa teknoloji, iyi tasarlanmamış bir öğretimi kurtarmaz. Etkileşim içermeyen bir sunum ya da amaçsız kullanılan bir platform, öğrenmeyi desteklemek yerine pasif bir izleme sürecine dönüşebilir.

Bu nedenle öğretim tasarımında teknoloji:

• Öğretmenin yerine geçmez,

• Öğrenmeyi garanti etmez,

• Ama doğru kullanıldığında güçlü bir destek sağlar.

Öğretim Tasarımının Teknolojiye Sağladığı Katkı

Öğretim tasarımı, teknolojinin rolünü netleştirir. Hangi araçların kullanılacağı, ne zaman devreye gireceği ve hangi öğrenme etkinliğini destekleyeceği öğretim tasarımı sayesinde belirlenir. Böylece teknoloji, amaçsız bir ek olmaktan çıkar, öğretim sürecinin doğal bir parçası hâline gelir.

Özellikle e-öğrenme ve dijital öğrenme ortamlarında bu ilişki daha da önemlidir. Çünkü yüz yüze etkileşimin sınırlı olduğu ortamlarda, öğretim tasarımı öğrenmenin omurgasını oluşturur.

Genel Bir Değerlendirme

Öğretim tasarımı ile öğretim teknolojileri arasında güçlü ve tamamlayıcı bir ilişki vardır. Biri olmadan diğeri eksik kalır. Tasarım olmadan teknoloji yönsüz; teknoloji olmadan tasarım ise sınırlı kalabilir.

Başka bir ifadeyle:

Öğretim tasarımı yol haritasıdır, öğretim teknolojileri ise bu yolculukta kullanılan araçlardır.